कर्तृत्ववेध : गौरवगाथा प्रेरणादायी प्रवासाची
रमजान ईदच्या पवित्र मुहूर्तावर इंदापूरमधील ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते आणि आमचे मार्गदर्शक श्री. हमीद भाई आत्तार यांच्या निवासस्थानी भेट देण्याचा योग आला. हमीद भाई आणि त्यांच्या पत्नी सौ. सायरा भाभी आत्तार हे दांपत्य गेल्या अनेक वर्षांपासून इंदापूरच्या सामाजिक आणि पर्यावरणीय क्षेत्रात अत्यंत निष्ठेने कार्यरत आहे. त्यांच्या घरी गेल्यावर केवळ सणाचा आनंदच मिळाला नाही, तर त्यांच्या बहुआयामी समाजकार्याची व्याप्ती पाहून मन भारावून गेले. हे दांपत्य खऱ्या अर्थाने समाजातील उपेक्षितांसाठी आशेचा किरण ठरत आहे.
सायरा भाभी आत्तार यांचे पर्यावरण क्षेत्रातील योगदान अत्यंत मोठे आहे. त्या 'वृक्ष संजीवनी परिवारा'च्या अध्यक्षा म्हणून जबाबदारी सांभाळत असून, त्यांच्या नेतृत्वाखाली वृक्षारोपण आणि संवर्धनाचे व्यापक काम सुरू आहे. केवळ झाडे लावणे नव्हे, तर ती जगवणे ही आजच्या काळाची गरज आहे, हे ओळखून त्यांनी लोकसहभागातून निसर्ग रक्षणाची मोठी चळवळ उभी केली आहे. वाढत्या प्रदूषणाच्या काळात त्यांनी दिलेला हा संदेश समाजासाठी दिशादर्शक ठरत आहे.
महिला सबलीकरण आणि संरक्षणासाठी सायरा भाभींनी दिलेले योगदान विशेष कौतुकास्पद आहे. इंदापूर पोलीस स्टेशनमधील 'महिला दक्षता समिती'च्या उपाध्यक्षा म्हणून त्या गेल्या अनेक वर्षांपासून कार्यरत आहेत. कौटुंबिक हिंसाचार किंवा अन्य समस्यांनी त्रस्त असलेल्या महिलांना न्याय मिळवून देणे, त्यांच्या तक्रारींचे निवारण करणे आणि त्यांना मानसिक आधार देणे, ही जबाबदारी त्या अत्यंत समर्थपणे पेलत आहेत. प्रत्यक्ष मैदानात उतरून महिलांचे प्रश्न सोडवण्यावर त्यांचा नेहमीच भर असतो.
महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी सायरा भाभी गेल्या २० वर्षांपासून बचत गटांच्या माध्यमातून काम करत आहेत. केवळ आर्थिक बचत नव्हे, तर महिलांचे योग्य समुपदेशन करून त्यांना स्वतःच्या पायावर उभे राहण्यासाठी त्या सातत्याने प्रेरित करतात. यासोबतच, समाजात आढळणाऱ्या बेवारस महिलांची सुटका करणे, त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करून उपचार मिळवून देणे आणि पोलिसांच्या मदतीने त्यांचे सुरक्षित पुनर्वसन करणे, अशा कठीण प्रसंगात सायरा भाभी माणुसकीच्या नात्याने धावून जातात.
अनाथ बालकांविषयी असलेली तळमळ त्यांच्या कार्यातून प्रकर्षाने दिसून येते. गेल्या १० वर्षांपासून त्या टेंभुर्णी येथील अनाथाश्रमाला नियमित भेटी देऊन तेथील बालकांसाठी अन्नदान आणि गरजेच्या वस्तूंचे वाटप करत असतात. अनाथ बालकांचे पुनर्वसन करून त्यांना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी त्या सतत प्रयत्नशील असतात. रक्ताच्या नात्यापलीकडे जाऊन मायेची ऊब देण्याचे हे कार्य सायरा भाभी अत्यंत निस्वार्थी भावनेने करत आहेत.
हमीद भाई आत्तार हे स्वतः इंदापूरमधील सर्वधर्मीय सलोख्याचे प्रतीक मानले जातात. शहरातील कोणत्याही धर्माचा उत्सव असो, हमीद भाई तेथे प्रमुख मानकरी म्हणून मोठ्या उत्साहाने सहभागी होतात. 'शंकरराव पाटील चॅरिटेबल ट्रस्ट' आणि 'ज्येष्ठ नागरिक संघ' यांमधील त्यांच्या सक्रिय भूमिकेसोबतच, समाजात धार्मिक सलोखा कायम राखण्यासाठी ते नेहमीच पुढाकार घेतात. पतंजली योग समितीच्या माध्यमातून आरोग्य प्रसार आणि निसर्ग संवर्धनाचे कार्यही हे दांपत्य तितक्याच जोमाने करत आहे.
या दांपत्याच्या निवास्थानी असलेल्या टेरेस गार्डनमध्ये निसर्गप्रेमाचे एक वेगळेच दर्शन घडते. सायरा भाभींनी स्वकष्टाने आणि हमीद भाईंच्या मदतीने गच्चीवर अॅडेनियमच्या निरनिराळ्या रंगांची फुले येणाऱ्या २०० पेक्षा जास्त झाडांची जोपासना केली आहे. अॅडेनियमसारख्या नाजूक झाडांची जोपासना करणे अत्यंत कष्टाचे आणि कौशल्याचे असले, तरी त्यांनी ही किमया साधली आहे. अॅडेनियमसोबतच या बागेत इतरही खूप प्रकारची विविधरंगी फुलांची झाडे लावली असून, संपूर्ण गच्ची एखाद्या नंदनवनासारखी भासते. विविध रंगांच्या फुलांनी बहरलेली ही बाग म्हणजे त्यांच्या अथक परिश्रमाचे जिवंत उदाहरण आहे.
आत्तार दांपत्याचे हे कार्य केवळ एका क्षेत्रापुरते मर्यादित नाही. आरोग्य, शिक्षण, पर्यावरण आणि सामाजिक न्याय अशा सर्वच पातळ्यांवर त्यांनी आपली मोहोर उमटवली आहे. पती-पत्नीमधील समन्वय आणि समाजाप्रती असलेली त्यांची सामूहिक बांधीलकी आजच्या युवा पिढीसाठी प्रेरणादायी आहे. निस्वार्थी भावनेने केलेली सेवा कशी असावी, याचा वस्तुपाठच या दांपत्याने इंदापूरकरांसमोर ठेवला आहे.
अशा प्रकारे, आत्तार दांपत्य हे खऱ्या अर्थाने समाजाचे आधारस्तंभ ठरत आहेत. महिला सुरक्षा, अनाथ सेवा, बचत गटांचे जाळे, धार्मिक सलोखा आणि पर्यावरण रक्षण अशा अष्टपैलू क्षेत्रांत त्यांचे कार्य विस्तारलेले आहे. रमजानच्या निमित्ताने त्यांच्या कार्याचा हा प्रवास जवळून अनुभवता आला. या दांपत्याच्या निस्वार्थी सेवेला आणि सामाजिक बांधीलकीला आमचा सलाम. त्यांच्या हातून अशीच समाजसेवा घडो, हीच या मंगल समयी सदिच्छा.
- दिपक जगताप
"श्री. हमीद भाई आणि सौ. सायरा भाभी आत्तार हे दांपत्य म्हणजे समाजासाठी एक चालता-बोलता आदर्श आहे. सामाजिक बांधीलकी, महिला सुरक्षा आणि पर्यावरण रक्षण अशा विविध आघाड्यांवर ते ज्या निष्ठेने काम करत आहेत, ते खरोखरच कौतुकास्पद आहे. त्यांच्या गच्चीवर फुलवलेले अॅडेनियमचे नंदनवन त्यांच्यातील सृजनशीलतेची साक्ष देते. अशा निस्वार्थी सामाजिक कार्यक्रत्यांमुळेच समाजातील माणुसकी आजही जिवंत आहे."
- श्री. महादेव चव्हाण
(ज्येष्ठ लेखक , कवी व सामाजिक कार्यकर्ते)
