एकेकाळी फक्त शहरांपुरती मर्यादित असलेली सायबर गुन्हेगारी आता ग्रामीण भागात पोहोचली आहे. हातातील स्मार्टफोन आणि स्वस्त इंटरनेटमुळे ग्रामीण जीवन सोपे झाले असले, तरी याच तंत्रज्ञानाचा फायदा घेऊन सायबर चोरटे आता शेतकरी आणि कष्टकऱ्यांच्या कष्टाच्या पैशांवर डल्ला मारत आहेत. मागील काही महिन्यांत ग्रामीण भागातून सायबर फसवणुकीच्या तक्रारींमध्ये मोठी वाढ झाली असून, फसवणुकीच्या नवीन पद्धती समोर येत आहेत.
१. ग्रामीण भागात सायबर गुन्ह्यांचे मुख्य प्रकार
* केवायसी (KYC) अपडेटच्या नावाखाली फसवणूक: बँकेचे अधिकारी असल्याचे सांगून 'तुमचे खाते बंद होईल' अशी भीती घातली जाते आणि ओटीपी (OTP) मागून पैसे पळवले जातात.
* कर्ज मंजुरीचे आमिष: कमी व्याजात आणि कागदपत्रांशिवाय कर्ज देण्याच्या जाहिराती सोशल मीडियावर देऊन प्रक्रिया शुल्काच्या नावाखाली पैसे उकळले जातात.
* वीज बिल कापण्याचे संकट: 'वीज बिल भरले नसल्यामुळे आज रात्री वीज कापली जाईल' असा मेसेज पाठवून फसवणूक केली जाते.
२. हनी ट्रॅप (Honey Trap): बदनामीची भीती दाखवून लूट
सध्या ग्रामीण भागातील पुरुषांना लक्ष्य करण्यासाठी 'हनी ट्रॅप'चा वापर मोठ्या प्रमाणावर होत आहे.
* हे कसे घडते?: फेसबुक किंवा इंस्टाग्रामवर एखाद्या मुलीच्या नावाने बनावट खाते तयार केले जाते. त्यानंतर मैत्री वाढवून व्हॉट्सॲप नंबर मिळवला जातो. चोरटे व्हिडिओ कॉल करतात आणि समोरून अश्लील चाळे करण्यास सुरुवात करतात.
* ब्लॅकमेलिंगचा सापळा: या व्हिडिओ कॉलचे चोरून रेकॉर्डिंग केले जाते. त्यानंतर हा व्हिडिओ सोशल मीडियावर किंवा तुमच्या नातेवाईकांना पाठवण्याची धमकी देऊन लाखो रुपयांची मागणी केली जाते. बदनामीच्या भीतीने अनेक लोक पैसे देतात.
३. व्हॉट्सॲपवरील 'APK' फाईलचा धोका
चोरटे 'PM Kisan Yojana' किंवा 'Free Recharge' अशा नावांनी .apk फॉरमॅट असलेल्या फाईल्स पाठवतात. एकदा का तुम्ही या फाईलवर क्लिक केले की, तुमच्या फोनचा ताबा चोरट्यांकडे जातो. यामुळे तुमच्या बँकेचे ओटीपी चोरट्यांना थेट दिसू लागतात आणि बँक खाते रिकामे होते.
बचावासाठी खबरदारीचे उपाय (Guidelines for Safety)
ग्रामीण जनतेने खालील उपाययोजना केल्यास फसवणूक टाळता येईल:
* अनोळखी व्हिडिओ कॉल घेऊ नका: फेसबुक किंवा व्हॉट्सॲपवर अनोळखी मुला मुलींचे फ्रेंड रिक्वेस्ट किंवा व्हिडिओ कॉल स्वीकारणे टाळा.
* ओटीपी (OTP) शेअर करू नका: बँक कधीही फोनवर तुमचा पिन किंवा ओटीपी मागत नाही.
* अनोळखी फाईल्स डाऊनलोड टाळा: व्हॉट्सॲपवर आलेल्या कोणत्याही .apk फाईलवर क्लिक करू नका.
* 'Unknown Sources' बंद ठेवा: फोनच्या सेटिंगमध्ये 'Install from Unknown Sources' पर्याय Off ठेवा.
* ब्लॅकमेलिंगला घाबरू नका: जर तुम्ही हनी ट्रॅपमध्ये अडकलात, तर घाबरून पैसे देऊ नका. पैसे दिल्यास चोरटे अधिक मागणी करतात. तात्काळ पोलिसांकडे धाव घ्या.
फसवणूक झाल्यास काय करावे?
जर तुमची फसवणूक झाली, तर वेळ न घालवता खालील पावले उचला:
* राष्ट्रीय हेल्पलाईन: तात्काळ १९३० (1930) या नंबरवर कॉल करा.
* ऑनलाइन तक्रार: www.cybercrime.gov.in या पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
* गोल्डन आवर: फसवणूक झाल्याच्या पहिल्या दोन तासांत तक्रार केल्यास पैसे परत मिळण्याची शक्यता सर्वाधिक असते.
