घराघरांत आणि बाल्कनीमध्ये रात्रीच्या वेळी उमलणाऱ्या ज्या पांढऱ्या फुलाला आपण अत्यंत श्रद्धेने 'ब्रह्मकमळ' मानतो, ते प्रत्यक्षात खरे ब्रह्मकमळ नसून एक 'मेक्सिकन कॅक्टस' असल्याचे वास्तव समोर आले आहे. वनस्पतीशास्त्राच्या दृष्टीने याला 'एपिफायलम ऑक्सीपेटलम' (Epiphyllum Oxypetalum) असे म्हटले जाते. हे झाड मूळचे मध्य अमेरिकेतील असून, त्याची पाने लांब आणि चपटी असतात. हे झाड पानांपासून सहजपणे जगते आणि वाढते, म्हणूनच ते बाल्कनीमध्ये लावण्यास अधिक लोकप्रिय झाले आहे.
दुसरीकडे, खरे ब्रह्मकमळ (Saussurea obvallata) हे अत्यंत दुर्मिळ असून ते केवळ हिमालयातील उंच पर्वत रांगांमध्ये, समुद्रसपाटीपासून साधारण १४,००० फूट उंचीवर आढळते. दिसायला हे फूल एकावर एक पदर असलेल्या कोबीसारखे असते. हे फूल केवळ पावसाळ्यात, म्हणजे जुलै ते सप्टेंबर या काळातच फुलते. हिमालयातील या खऱ्या ब्रह्मकमळाला आध्यात्मिक महत्त्व असून, केदारनाथमध्ये या फुलाच्या बियांना 'प्रसाद' म्हणूनही विशेष मान दिला जातो.
या दोन्ही वनस्पतींच्या अधिवासात मोठी तफावत आहे. बाल्कनीत आढळणारे मेक्सिकन कॅक्टस हे विदेशी कुळातील असून ते दिसायला देखणे असते, म्हणून अनेकांचा असा गैरसमज होतो की हेच मूळ ब्रह्मकमळ आहे. वस्तुतः कॅक्टस हे देखील निसर्गाचे एक रूप आहे आणि 'झाडे लावा, झाडे जगवा' या संदेशानुसार प्रत्येक झाडाचे जतन करणे पर्यावरणासाठी महत्त्वाचे आहे. केवळ एका वनस्पतीला दुसऱ्या वनस्पतीचे नाव देऊन होणारी तांत्रिक फसवणूक टाळणे, हाच यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
वास्तुशास्त्राचा विचार केला तर, हिंदू संस्कृतीमध्ये घराच्या आत किंवा मुख्य दारावर कॅक्टस किंवा काटेरी झाडे लावणे अशुभ मानले जाते. वास्तुशास्त्रानुसार, अशा वनस्पतींमुळे घरामध्ये नकारात्मक लहरी निर्माण होऊ शकतात, ज्याचा परिणाम कुटुंबातील सदस्यांच्या आरोग्यावर किंवा प्रगतीवर होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे घराची रचना करताना आणि झाडांची निवड करताना वास्तूच्या नियमांची जोड देत असाल तर या गोष्टीचा नक्की विचार करा.
त्यामुळे, आपण आपल्या आवडीनुसार घराची शोभा वाढवण्यासाठी कोणतीही वनस्पती लावू शकता, परंतु केवळ नावाच्या गोंधळामुळे आपली फसवणूक होणार नाही याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. मेक्सिकन कॅक्टस हे एक सुंदर फुलणारे झाड असले, तरी त्याला हिमालयातील 'ब्रह्मकमळ' समजून स्वतःची दिशाभूल करून घेऊ नका. खऱ्या माहितीच्या आधारे निसर्गाची जोपासना करणे आणि योग्य वनस्पतीची योग्य ठिकाणी निवड करणे हा निर्णय तुमच्या हातात आहे.
---
